•  جغرافياي طبيعي و ويژگيهاي اقليمي کشور
•   جمعيت و ويژگيهاي فرهنگي ، اجتماعي
•  تقسيمات کشوري و ويژگيهاي سياسي
•  ويژگيهاي اقتصادي
•  ويژگيهاي ارتباطي
•  مناسبات اقتصادي جمهوري اسلامي ايران با پاکستان

الف) جغرافياي طبيعي و ويژگيهاي اقليمي کشور

جمهوري اسلامي پاکستان با 803 هزار و 940 کيلومتر مربع مساحت در جنوب آسيا بين درياي عمان و هندوستان واقع است. اين کشور از سمت غرب به طول 909 کيلومتر با جمهوري اسلامي ايران ، از سمت شمال به طول 2 هزارو 430 کيلومتر با افغانستان ، از سمت شمال شرق به طول 523 کيلومتر با جمهوري خلق چين و از سمت شرق به طول 2هزارو912کيلومتر با هند مرزمشترک دارد.

حداقل 30% از خاک پاکستان را مناطق قابل کشاورزي 7% مراتع طبيعي ، 5% مناطق جنگلي و مابقي اين سرزمين مابقي اين سرزمين را مناطق کوهستاني تشکيل مي دهد. پاکستان ، مرکز اجتماع 3 سلسله جبال بزرگ (هيماليا، قراقوم و هندوکش) است.

طول خطوط ساحلي پاکستان به يکهزار و 46 کيلومتر مي رسد و حداقل 25هزارو220 کيلومتر مربع از خاک اين سرزمين در آب قراردارد. ارتفاع بلندترين نقطه پاکستان به 8 هزارو611 متر مي رسد. مناطق جنوبي و شرقي پاکستان جلگه اي است و آب و هوايي معتدل دارد ولي مناطق شمالي اين کشور بويژه در مرز افغانستان و چين ، به لحاظ وجود کوهستانهاي متعدد سرد و خشک است. پاکستان در بخش غربي آب و هوايي خشک و بياباني دارد.

ب) جمعيت و ويژگيهاي فرهنگي ، اجتماعي

براساس جديدترين برآورد در جولاي سال 2000 ميلادي جمهوري اسلامي پاکستان بالغ بر 141 ميليون و 553 هزارنفر جمعيت دارد که 41% از آنها زير 14 سال ، 55% بين 15 تا 64 سال و 4% بيشتر از 65 سال سن دارند.

نرخ رشد جمعيت پاکستان که در سال 1999 حدود 4/2% بود، در سال 2000 ميلادي به 17/2% رسيد اين در حالي است که ميانگين نرخ مذکور در فاصله سالهاي 1990 تا 1998 حدود 38/2% بود.

از سوي ديگر به طور ميانگين در هر کيلومتر مربع از خاک پاکستان 07/176 نفر زندگي مي کنند و نسبت جمعيت شهري اين کشور به 5/36% مي رسد. پاکستان به ازاي هر هزار نفر از جمعيت خود 11/32 نفر نرخ زاد و ولد ، 51/9 نفر نرخ مرگ و مير و 9/0 نفر نرخ منفي مهاجرت دارد.

اميد به سالمندي در پاکستان به 07/61 ميرسد به طوري که مردان اين کشور 27/60 سال و زنان آن 96/61 سال اميد به زندگي دارند.

مردم پاکستان از تيره هاي پنجابي، سندي ، پشتو، بلوچ و مهاجرهستند. ضمن آنکه 97% از آنها به دين اسلام (77% سني و 20% شيعه) و مابقي به اديان مسيحيت و هندو اعتقاد دارند. اگرچه زبان اردو زبان رسمي مردم پاکستان است ولي اقوام مختلف اين کشور به زبانهاي پنجابي، سندي، پشتو، بلوچي، هندي، براهويي و انگليسي صحبت مي کنند.

9/58% از مردان و 30% از زنان بالاي 15 سال پاکستان باسوادند. پاکستان از فقر امکانات بهداشتي به شدت در رنج است و عدم آگاهي مردم بويژه در مناطق روستايي برگسترده شيوع بيماري هاي واگير مي افزايد.

ويژگيهاي جمعيتي جمهوري اسلامي پاکستان درآستانه سال 2000 ميلادي

ج) تقسيمات کشوري و ويژگيهاي سياسي

پاکستان 4 استان دارد و شهر اسلام آباد پايتخت اين کشور است . از ديگر شهرهاي مهم پاکستان ميتوان به کويته، راولپندي ، لاهور، کراچي ، پيشاور اشاره کرد.

پاکستان در سال 1947 از زير نفوذ انگليسي ها خارج شد و به استقلال رسيد. ارتشبد پرويز مشرف در سال 1999 طي يک کودتاي بدون خونريزي، نواز شريف نخست وزير پاکستان را خلع کرد و خود به عنوان حاکم نظامي اين کشور رياست کابينه دولت را به عهده گرفت در اين زمان آقاي رفيق تارر رئيس جمهور پاکستان بود ولي در 21 ژوئن 2001 ميلادي پس از استعفاي آقاي تارر ، ارتشبد مشرف به عنوان رئيس جمهور جديد پاکستان سوگند ياد کرد. در پاکستان احزاب سياسي عوام ملي، حرکت ملي بلوچستان (اکثريت)، حرکت ملي (اقليت) جمعيت الحديث، جمهوري وطن ، جمعيت علماي اسلامي جمعيت علماي پاکستان ، ملت ، ملي يک جهت ، نهضت جعفري، حرکت متحد قومي، حزب عوام پاکستان و مسلم ليگ فعاليت سياسي دارند.

پاکستان علاوه سازمان ملل متحد( UN ) در بانک توسعه آسيا (ADB )، سازمان همکاريهاي اقتصادي ( ECO )، کميسيون اقتصادي و اجتماعي سازمان ملل براي آسيا و اقيانوسيه ( ESCAP )، سازمان خواروبار و کشاورزي ملل متحد (FAO )، گروه 77 (G-77)، آژانس بين المللي انرژي اتمي (IAEA )، بانک بين المللي ترميم و توسعه  ( IBRD)‌، سازمان بين المللي هواپيمايي کشور (ICAO) ، جامعه بين المللي توسعه (IDA) ، سازمان بانک توسعه اسلامي (IDB)‌، صندوق بين المللي توسعه کشاورزي (IFAD)، بنگاه مالي بين المللي(IFC)، سازمان بين المللي کار (ILO)، صندوق بين المللي پول‌(IMF)، سازمان بين المللي دريانوردي (IMO) ، سازمان بين المللي ارتباطات دريايي (IMNARSAT) ،‌ سازمان بين المللي ارتباطات دور ماهواره اي (INTELSAT)، سازمان بين المللي پليس جنايي(ENTERPOL)، کميسيون بين الدولتي اقيانوس شناسي (IOC)، سازمان بين المللي مهاجرت (IOM)، سازمان بين المللي استاندارد(ISO)، اتحاديه بين المللي ارتباطات دور(IUT) ، جنبش عدم تعهد (NAM)، سازمان کنفرانس اسلامي (OIC)، سازمان منع سلاح هاي شيميايي (OPWC)، انجمن همکاري منطقه اي جنوب آسيا (SAARC) ،کميسيون تجارت وتوسعه سازمان ملل متحد(UNESCO)، سازمان اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي ملل متحد (UNESCO)، سازمان توسعه صنعتي ملل متحد (UNIDO)، اتحاديه جهاني پست (UPU)، کميسيون حقوق بشر سازمان ملل متحد (UNHCR)، سازمان توسعه ملل متحد (UNIDO)، هيات ناظران سازمان ملل درمرز عراق و کويت (UNIKOM)،‌ موسسه سازمان ملل براي آموزش و تحقيقات (UNITAR)،‌ هيات ناظران سازمان ملل در مرز ايران وعراق، کنفدراسيون جهاني کارگران (WCL)، فدراسيون جهاني اتحاديه هاي کارگري(WFTU)، سازمان بهداشت جهاني(WHO) سازمان بين المللي مالکيت معنوي (WIPO)،‌ سازمان هواشناسي جهاني (WMO)،‌ سازمان جهاني تجارت (WTO) عضويت دارد.

د) ويژگيهاي اقتصادي

پاکستان کشور پرجمعيت و فقيري است که تعصبات فرقه اي در اين سرزمين مانع از ثبات قدرت سياسي و در نتيجه امنيت اقتصادي مي شود. همچنين پاکستان از لحاظ منابع زيرزميني نيز چندان غني نيست و همين مساله وابستگي اقتصاد اين کشور را به واردات مواد اوليه زياد کرده است. ميزان توليد ناخالص داخلي پاکستان در حدود 60 ميليارد دلار و نرخ رشد آن در حدود 9/3 % است. ميانگين نرخ رشد توليد ناخالص داخلي پاکستان در فاصله سالهاي 1990 تا 1998 حدود 9/5% بود.

درآمد سرانه ملي پاکستان کمتر از 475 دلار است و همين امر منجر به آن شده که حداقل 40% از ساکنين اين سرزمين زير خط فقر زندگي کنند.

9/25% از توليد ناخالص داخلي پاکستان مربوط به بخش کشاورزي ، 7/48% مربوط به بخش خدمات و 4/25% مربوط به بخش صنعت است. نرخ تورم پاکستان در سال 1999 به 6% رسيد. از سوي ديگر پاکستان بالغ بر 6/38 ميليون نفر نيروي کار دارد ولي تعداد زيادي از نيروي در سن اشتغال پاکستان به ساير کشورهاي خاورميانه مهاجرت کرده اند نرخ بيکاري در پاکستان طي سال 1999 حدود 17% بود.

44% از نيروي کار پاکستان در بخش کشاورزي ، 17% در بخش صنعت و 39% در بخش خدمات شاغلند. پاکستان توان توليد 2/59 ميليارد کيلووات ساعت انرژي الکتريکي دارد که 63% از آن توسط نيروگاه هاي حرارتي، 36% توسط نيروگاه هاي برق – آبي و کمتر از 1% توسط نيروگاه اتمي و بادي تامين مي شود. پاکستان ذخاير نه چندان غني از گاز طبيعي ، نفت خام، زغال سنگ ، سنگ آهن ، مس، نمک و سنگ آهک دارد. همچنين صنايع نساجي ، فرآورده هاي غذايي ، مصالح ساختماني، پوشاک ، کاغذ و شيلات مهمترين شاخه هاي صنعتي پاکستان به شمار مي روند.

پنبه ، کنف، گندم ، برنج ، نيشکر، ميوه و تره بار، ادويه و حنا مهمترين توليدات بخش کشاورزي پاکستان را تشکيل مي دهند.

پاکستان در سال 1999 نزديک به 4/8 ميليارد دلار کالا به خارج صادر کرد که بيشتر شامل کنف ، پنبه، برنج و ساير محصولات کشاورزي بود. در اين سال آمريکا، هنگ کنگ ، انگلستان ، آلمان ، وامارات متحده عربي به ترتيب در رديف مهمترين شرکاي صادراتي پاکستان قرار گرفتند. از سوي ديگر پاکستان در سال 1999 بالغ بر 8/9 ميليارد دلار کالا از خارج خريد که بيشتر شامل ماشين آلات صنعتي ، نفت خام ، فرآورده هاي نفتي ، مواد شيميايي وسايل حمل و نقل، و برخي مواد معدني بود.

در اين سال آمريکا، ژاپن، مالزي، عربستان سعودي و امارات متحده عربي عمده ترين شرکاي وارداتي پاکستان بودند.

پاکستان با داشتن 238 ميليون بشکه ذخيره نفت و مقادير اندکي گاز طبيعي ، يکي از کشورهاي نيازمند واردات مواد سوختي محسوب مي شود. اين کشور به رغم محدوديتهاي مالي خود تلاش کرده است تا با اکتشاف، استخراج و بهره گيري از منابع داخلي ، از واردات نفت خود بکاهد. منايع اصلي سوخت و انرژي در پاکستان را نفت ، گاز، فرآورده هاي نفتي ، زغال سنگ و برق تشکيل مي دهند. از جولاي سال 1998 تا مارس 1999 در پاکستان 166/41 ميليون بشکه نفت خام تامين شد که 9/25 ميليون بشکه از آن مربوط به منابع خارجي و بقيه توليد داخلي بودند. در همين مدت 551 ميليارد فوت مکعب گاز و 369/12 ميليون تن فرآورده هاي نفتي توسط اين کشور تامين شد که 49/7 ميليون تن آن از طريق واردات و 87/4 ميليون تن ديگر از منابع داخلي به دست آمد. پاکستان ظرفيت توليد 55 هزار و 703 بشکه نفت در روز را داراست و ذخاير ثابت شده گاز طبيعي اين کشور به 21 تريليون فوق مکعب مي رسد. اين در حالي است که تا پايان جولاي سال 2000 ميلادي ظرفيت استخراج گاز در اين کشور روزانه 2012 ميليون فوت مکعب بوده است.

تا ابتداي سال 2000 ميلادي حداقل 22 حلقه چاه گاز در اين کشور حفاري شده و همچنين 3 منبع گازي مهم نيز اخيرا" توسط بخش خصوصي در پاکستان کشف شده است. اقتصادي پاکستان درشش ماهه دوم سال 2000 ميلادي روند پيشرفت خود را آغاز کرد به طوري که آقاي شينگ من ژانگ مدير امور جنوب آسيا و خاورميانه بانک جهاني در گزارش ديدار خود از پاکستان که فوريه سال 2001 منتشر شد، بر اهميت پيشرفتهاي اقتصادي پاکستان تاکيد کرد.

بانک جهاني ، صندوق بين المللي پول و بانک توسعه آسيا از تهيه کنندگان اصلي وام و کمک مالي براي پاکستان به شمار مي روند. صندوق بين المللي پول طي سال 2000 اعطاي يک وام 600 ميليون دلاري به پاکستان را تصويب کرد وحذف يارانه ، خصوصي سازي و کاهش ارزش پول ملي پاکستان (روپيه) از جمله شرايط صندوق بين المللي پول براي اعظاي وام به پاکستان است.

شوکت عزيز وزيردارايي پاکستان اخيرا" اعلام کرد، شرايط صندوق بين المللي پول تقريبا" تحقق يافته و پاکستان در آينده کمکهاي مالي بيشتري از اين صندوق دريافت خواهد کرد. پاکستان براساس اعلام منابع رسمي در حال حاضر حدود 35 ميليارد دلار بدهي خارجي دارد و گفته مي شود بخش اعظم وامهاي جديد نيز صرف بازپرداخت بدهي هاي گذشته اين کشور شده است. همچنين ميزان ذخيره ارزي اين کشور از يک ميليارد و يکصد ميليون دلار در آگوست سال 2000 ميلادي به کمتر از 340 ميليون دلار در سپتامبر همين سال رسيده است. واحد پول پاکستان روپيه است که به يکصد پيزا تقسيم مي شود. هر دلار آمريکا تقريبا" با 58 روپيه پاکستان برابري مي کند. (ارزش برابري اکتبر 2003 ميلادي)

ويژگيهاي اقتصادي جمهوري اسلامي پاکستان درآستانه سال 2000ميلادي

ارزش تجارت پاکستان با شرکاي عمده تجاري مسلمان(سال 1997)

برحسب ميليون دلار امريکا

ساختار کالاهاي صادراتي پاکستان در سال 1997

سرانه کالاهاي وارداتي پاکستان از شرکاي عمده تجاري در سال 1998

(برحسب ميليون دلار)

سهم تجارت پاکستان با شرکاي عمده تجاري در سال 1998

ه) ويژگيهاي ارتباطي

در پاکستان بيش از 2 ميليون و 800 هزار شماره تلفن ثابت و 200 هزار شماره تلفن همراه فعال است. مردم پاکستان امواج 27 ايستگاه راديويي (AM) و يک ايستگاه (FM) و 21 ايستگاه راديويي با طول موج کوتاه را دريافت مي کنند. ضمن آنکه برنامه هاي تلوزيوني اين کشور از طريق 22 شبکه در سراسر کشور پخش مي شود.

بخش حمل و نقل پاکستان تا حدودي توسعه يافته است به گونه اي که بيش از 8 هزارو 200 کيلومتر خط آهن، 248 هزار کيلومتر جاده اصلي و فرعي ، 250 کيلومتر لوله انتقال نفت خام،‌885 کيلوتر لوله انتقال فرآورده هاي نفتي ،‌4 هزار کيلو متر لوله انتقال گاز طبيعي و 118 فرودگاه بزرگ و کوچک در اين کشور وجود دارد. در اين ميان 12 فرودگاه پاکستان توانايي پذيش هواپيماهاي پهن پيکر را داراست. همچنين پاکستان 2 بندر مهم صيادي و تجاري دارد. (کراچي و محمدبن قيسم)

و) مناسبات اقتصادي جمهوري اسلامي ايران با پاکستان

جمهوري اسلامي ايران و پاکستان براساس حسن همجواري روابط سياسي اقتصادي نسبتا" خوبي دارند. هرچند که فتنه انگيزي دشمنان ايران و پاکستان در سالهاي اخير منجر به بروز اختلافات سياسي محدودي ميان دو کشورشده است و متاسفانه دولت پاکستان در چند مرحله حساس از تامين امنيت جاني براي دانشجويان و ايرانيان مقيم اين کشور عاجز مانده و حتي از تاديب تخطي کنندگان به جان ومال ايرانيان در پاکستان سرباز زده است.

مسئولين دو کشور درسالهاي اخير بارها با يکديگر ملاقات داشته و راههاي توسعه روابط في مابين را بررسي کرده اند. ايران طرحهايي را در زمينه احداث پالايشگاه و کارخانه سيمان در کشور پاکستان به اجرا گذاشته است. ضمن آنکه در سالهاي اخير مقادير قابل توجهي پنبه ، ميوه و خشکبار، ادويه ، سبزيجات، اوره، فرآورده هاي نفتي، پلي کلرووينيل، مواد آلي ، برنج و الياف نساجي از پاکستان خريداري کرده است.

بخشي از کالاهاي پاکستان همه روزه از طريق گمرک ميرجاوه در استان سيستان و بلوچستان به مقصد آسياي ميانه صادر مي شود. از اين رونقش ايران براي ارتباط پاکستان با آسياي ميانه و قفقاز حائز اهميت است. با توجه به همين مساله دولت جمهوري اسلامي ايران در سالهاي اخير سعي زيادي در احداث راه آهن کرمان- زاهدان به عمل آورده تا به اين وسيله شبکه ريلي خود را که از يکسو به راه آهن اروپا متصل است، از سوي ديگر به خطوط راه آهن شبه قاره هند متصل کند و زمينه ترانزيت کالاهاي آسياي جنوبي به شمال غرب را فراهم آورد.

درمناطق مرزي دو کشور به علت ارزان بودن انواع سوخت در جمهوري اسلامي ايران ، قاچاق بنزين، گازوئيل و نفت به سمت شهرهاي غربي پاکستان به شدت رايج است و بخش عمده اي از مبادلات بازارچه هاي مرزي في مابين به کالاهاي متعارف سنتي نظير پارچه ، چاي ، پنبه ، ادويه ، سبزيجات خشک ، ظروف پلاستيکي و لوازم خانگي اختصاص دارد. بازارچه هاي ميرجاوه ، کوهک و پيشين در استان سيستان وبلوچستان مرکز فعاليتهاي پيله وري ميان دو کشور هستند. حجم مبادلات تجاري غيرنفتي ايران و پاکستان درسال 1378 به حدود 74 ميليون دلار رسيد که نسبت به رقم ثبت شده براي سال 1377 (به ميزان 8/62 ميليون دلار)‌ بيش از 16% افزايش داشت. با وجود رشد مناسبات بازرگاني ميان دو کشور درسال 78 حجم مبادلات در حد توانايي هاي اقتصادي و تقاضاي بازار بزرگ 180 ميليون نفري آنها نيست.

رشد مبادلات تجاري ايران و پاکستان در سال 1378 با وجود کاهش واردات ايران از آن کشور رخ داد. ارزش صادرات ايران به پاکستان از 5/35ميليون دلار در سال 1377 با 40% افزايش به 50 ميليون دلار در سال 1378 بالغ شد. در مقابل واردات ايران از پاکستان با 4/12 درصد کاهش از 3/27 به 9/23 ميليون دلار رسيد.

ايران توانست در سال 1378 کالاهايي در مجموع به وزن 4/196 هزار تن به پاکستان صادر کند و در مقابل 1/46 هزار تن کالا از اين کشور وارد کند.

مازاد تراز بازرگاني ايران با پاکستان در سال 1377 به ميزان 2/8 ميليون دلار بود، بر اثر رشد صادرات و کاهش واردات از پاکستان ، در سال 1378 به 1/26 ميليون دلار بالغ و بيش از سه برابرشد.

براساس گزارش گمرک جمهوري اسلامي ايران، محصولات کشاورزي و شيميايي ، کالاهاي عمده صادراتي ايران به پاکستان و برنج ، وسايط نقليه آبي و انواع کاغذ و مقوا از محصولات مهم صادراتي پاکستان به ايران در سال 1378 بودند.

براساس اين گزارش ، در سال 1378 ايران 2/5 هزارتن کشمش به ارزش 3/15 ميليون دلار، 2/20 هزار تن نخود به ارزش 2/4 ميليون دلار، 1/2 هزارتن آلوي خشک به ارزش 6/3 ميليون دلار، 9/15 هزارتن خرما به ارزش 5/3 ميليون دلار، 1/1 هزار تن پسته به ارزش 5/2 ميليون دلار، 581 هزار تن بادام خشک به ارزش 9/1 ميليون دلار،‌2/2 هزار تن پلي کلروروينيل به ارزش 8/1 ميليون دلار، حدود 3 هزار تن تخم گشنيز به ارزش 1/1/ ميليون دلار و کالاهاي ديگر به پاکستان صادرکرد.

واردات ايران از پاکستان در سال 1378 شامل 7/43 هزارتن برنج به ارزش 7/17 ميليون دلار، 188 تن کارتن و مقوا به ارزش 1/1 ميليون دلار، 260 تن نخ با کمتر از 85% الياف پلي استر به ارزش 4/771 هزاردلار، 5/178 تن موتورهاي پيستوني درون سوز جرقه اي – احتراقي براي وسايل نقليه آبي به ارزش 2/592 هزاردلار، 1/109 تن وسايط نقليه آبي صيادي به ارزش 8/531 هزار دلار، 6/141 تن ژلاتين و مشقات آن به ارزش 320 هزار دلار، 7/49 تن مقره هاي عايق برق از سراميک به ارزش 274 هزار دلار، 6/91 تن کاغذ ومقواي صمغ زده به ارزش حدود 250 هزاردلار و کالاهاي ديگربود.

به عقيده کارشناسان بازرگاني، حجم مناسبات اقتصادي و تجاري ايران وپاکستان با توجه به تنوع کالاهاي مورد نياز آنها و حضورشان درسازمان همکاري اقتصادي (اکو) که تعرفه هاي ترجيحي براي تجارت بين دو کشور قايل هستند، به هيچ وجه متناسب نيست. زمينه هاي بسياري براي گسترش روابط تجاري ميان دو کشور وجود دارد که هنوز ناشناخته مانده است. صرف نظر از آنکه ايران مي تواند در صادرات نفت و گاز به پاکستان (بويژه از طريق خط لوله) کالاهاي قابل مبادله بسياري در دو کشور توليد  ميشود که مي تواند ميان آنها با هزينه کمتر(بويژه از جهت حمل ونقل) رد و بدل شود و مناسبات اقتصادي شان به سهولت از مرز100 ميليون دلار در سال فراتر رود.

جمهوري اسلامي ايران در شش ماهه نخست سال 1382 بالغ بر 107 هزارتن کالا به ارزش 27 ميليون دلار به پاکستان صادر کرد و در عوض 93 هزارتن کالا به ارزش 22 ميليون دلار از اين کشور خريد.

پاکستان در سالهاي اخير بارها از طرح انتقال گاز ايران به هند از طريق خاک اين کشور حمايت کرده است. پاکستانيها اعلام کرده اند آمادگي دارند تضمين هاي امنيتي لازم را در اين زمينه به هندوستان بدهند ، اما هنديها به لحاظ اختلافات سياسي خود با دولت پاکستان خواهان عبور خط لوله گاز از زير درياي عمان و اقيانوس هند،‌ هزينه هاي زيادي در بر دارد و احداث اين خط لوله از طريق خاک پاکستان به صرفه تر است.

به اعتقاد مهندسين و کارشناسان ايراني، چنانچه خط لوله انتقال گاز طبيعي ايران به هندوستان از طريق درياي عمان واقيانوس هند عبود کند، به علت عمق بالاي 2000 متر و همچنين کاهش محسوس دماي آب در اين مناطق، گاز طبيعي داخل لوله منجمد شده و جريان آن متوقف مي شود. هنوز فن آوري انتقال گاز مايع از بستر اعماق بالاي 2000متر در جهان ايجاد نشده است، با اين حال هندوستان بر انتقال اين خط لوله از طريق دريا تاکيد دارد. احداث خط لوله مذکور از طريق زميني به جهت ايجاد فرصتهاي شغلي براي پاکستاني ها حائز اهميت است.

آمار مبادلات بازرگاني جمهوري اسلامي ايران با پاکستان