• جغرافياي طبيعي و ويژگيهاي اقليمي
• جمعيت و ويژگيهاي فرهنگي – اجتماعي
•  تقسيمات کشوري و ويژگيهاي سياسي
•  ويژگيهاي اقتصادي
•  ويژگيهاي ارتباطي
  
  
  
  

الف) جغرافياي طبيعي و ويژگيهاي اقليمي

جمهوري اسلامي افغانستان با 652 هزار و 652 کيلومتر مربع مساحت در جنوب غربي قاره آسيا واقع شده است اين کشور از سمت شرق به طول 76 کيلومتر با جمهوري خلق چين ، از سمت جنوب به طول 2 هزار و 430 کيلومتر با پاکستان، از سمت غرب به طول 936 کيلومتر با جمهوري اسلامي ايران، از سمت شمال غربي به طول 744 کيلومتر با جمهوري ترکمنستان ، از سمت شمال به طول 137 کيلومتر با جمهوري ازبکستان و از سمت شمال شرقي به طول يکهزارو206 کيلومتر با تاجيکستان مرز مشترک دارد.

افغانستان محدود به خشکي است و به آبهاي آزاد راه ندارد. ضمن آنکه بخش وسيعي از اراضي شمالي آن توسط کوههاي بسيار بلند و يخچالهاي طبيعي پوشيده شده است. خشونت آب و هواي افغانستان يکي از مهمترين ويژگيهاي طبيعي اين کشور به شمار مي رود، به اين معنا که اين سرزمين در زمستان هوايي بسيار سرد ودرتابستان هوايي گرم دارد. افغانستان بخشي از فلات ايران است و کوههاي هندوکش به طول 600 کيلومتر در نوار شمالي و شرقي اين سرزمين گسترده شده اند. پست ترين نقطه افغانستان در جلگه رود جيحون ، 285 متر و بلندترين بخش اين سرزمين در قله نوشک 7485 متر از سطح دريا مرتفع تر است. رودهاي جيحون ، هيرمند و هريررود مهمترين منابع آبي افغانستان بشمار مي روند. کابل رود نيز که درسالهاي اخير به خشکي رسيده روزگاري از منابع آبي اين سرزمين حساب مي شد.

حدود 10% از خاک افغانستان قابل کشت و زرع است و مراتع طبيعي 40% از اين سرزمين را پوشش مي دهند. 2% از خاک افغانستان نيز جنگل هاي بلوطي هستند و 48% مابقي اين سرزمين قابل کشاورزي نيست.

خشکسالي سالهاي 1997 ، 1998 ، 1999 ميلادي در افغانستان در تاريخ 40 ساله اين کشور بي سابقه بود و علاوه بر وارد ساختن لطمات جبران ناپذيري به زمينهاي زراعي اين سرزمين، بخش وسيعي از مراتع طبيعي و چراگاه هاي افغانستان را از بين برد و تلفات  سنگيني به بخش دامپروري اين کشور وارد آورد.

ب)‌جمعيت و ويژگيهاي فرهنگي – اجتماعي

طبق آخرين برآورد بانک جهاني (جولاي 2000 ميلادي) افغانستان نزديک به 25 ميليون 838 هزارنفر جمعيت دارد. البته آمار ديگري از سوي کميسارياي عالي پناهندگان سازمان ملل متحد حاکيست که در ابتداي سال 2000 ميلادي حداقل 5/2 ميليون افغاني در جمهوري اسلامي ايران و نزديک به 2 ميليون افغاني در پاکستان به صورت پناهندگان رسمي و غيررسمي سکونت داشته اند.

37/42% از مردم افغانستان کمتر از 14 سال سن دارند که اين ميزان جمعيت شامل 5598000 پسر و 5371000 دختر مي شود. از سوي ديگر افراد بين 15 تا 64 ساله 86/54% از ساکنين افغانستان را شامل مي شوند که متشکل از 7362000 مرد و 6839000 زن هستند. افراد 65 ساله به بالا در افغاستان 77/2% از جمعيت اين کشور هستند که شامل 378 هزارمرد و 337 هزار زن مي شوند.

نرخ رشد جمعيت افغانستان هم اکنون حدود 54/3% است. در حاليکه ميانگين نرخ مذکور در فاصله سالهاي 1990 تا 1998 ميلادي حدود 81/3% بود. از سوي ديگر اين سرزمين به ازاي هر يکهزار نفر جمعيت خود 82/41 نفر نرخ زاد و ولد ، 01/18 نفر نرخ مرگ و مير و 54/11 نفر نرخ مهاجرت دارد. همچنين در هر کيلومتر مربع از خاک اين کشور به طور ميانگين 62/39 نفر زندگي مي کنند. مردم افغانستان حدود 88/45 سال اميد به سالمندي دارند، يعني اميد به زندگي در بين مردان افغاني به 62/46 سال و در ميان زنان اين کشور به 11/45 سال مي رسد.

افغانستان تيره هاي جمعيتي متفاوتي دارد و همين امر مشکلات فراواني را براي حکومت آن به همراه داشته است. حداقل 38% از افغانها پشتون، 25% تاجيک، 6% ازبک، 19% هزاره و مابقي ترکمن و بلوچ و ساير تيره هاي نژادي هستند. دين اسلام مذهب مطلق مردم افغانستان است و تعصبات مذهبي باعث شده که پيروان ساير اديان از اين کشور مهاجرت کنند در حال حاضر بالغ بر85% از افغانها سني مذهب و 7/14% انها شيعه مذهبند.

زبان رسمي مردم اين کشور فارسي است ولي تنها 50% از مردم به لهجه فارسي افغانستان (دري) صحبت مي کنند. 38% از افغانها به لهجه (پشتو)11% به لهجه ترکي ازبکستان و ترکمنستان و مابقي به لهجه هاي اردو و بلوچي صحبت مي کنند.

در حال حاضر  2/47% از مردان و کمتر از 15% زنان بالاي 15 سال افغانستان باسوادند همچنين افغانستان از لحاظ امکانات بهداشتي بسيار عقب افتاده است و سالها جنگ و خونريزي قبليه اي در اين کشور، انواع بيماريهاي واگيررا درميان مردم آن شيوع داده است . خطر ديگري که همواره مردم و بويژه کودکان افغاني را تهديد مي کند ، فراواني مين ها و مهمات عمل نکرده در مناطق مختلف اين کشور است. حوادث ناشي از انفجار مهمات عمل نکرده جنگي در افغانستان بيش از هر کشور ديگري است و روزانه جان تعداد زيادي از کودکان مظلوم افغاني را مي گيرد.در سالهاي اخير وبا، حصبه، آنفولانزا، تيفوس و ... جان تعداد زيادي از ساکنين مناطق روستايي افغانستان را گرفته است. هرچند که نيروهاي صليب سرخ جهاني در تابستان سال 2000 ميلادي از طرفهاي متخاصم افغاني درخواست کردند که حداقل به مدت 3 روز آتش بس برقرار سازند تا کودکان افغاني را در مقابل برخي از بيماريها واکسينه کنند ولي بسياري از کودکان اين کشور که به علت شدت آتش جنگ خانگي به همراه خانواده خود به مناطق نسبتا" امن و صعب العبور کوچ کرده اند ، موفق به واکسيناسيون نشدند.

ويژگيهاي جمعيتي جمهوري اسلامي افغانستان در آستانه سال 2000 ميلادي

ويژگيهاي جمعيتي جمهوري اسلامي افغانستان در آستانه سال 2000 ميلادي

ج) تقسيمات کشوري و ويژگيهاي سياسي

شهر کابل به عنوان پايتخت افغانستان يکي از پرجمعيت ترين مراکز شهري اين کشور است و از ديگر شهرهاي مهم اين سرزمين مي توان به بدخشان، بادقيس، بغلان، بلخ ، باميان ، فراه، فارياب، غزنه، غور، هرات ، جوزجان، قندهار، کونار، قندوز، نيمروز، پروان، زابل و سارنگ اشاره کرد.

تا اوايل حکومت سلسله قاجار، افغانستان بخشي از سرزمين پهناور ايران بود ولي ضعف دولت قاجار و رقابت استعمارگران روسيه و انگلستان منجر به آن شد که افغانستان از ايران جدا شود و به اشغال انگليسي ها درآيد. در سال 1919 افغانستان از اشغال انگليسيها خارج حکومت آن به نظام پادشاهي تبديل شد. کودتاي نظامي داود خان در سال 1973 بساط حکومت پادشاهي را در اين سرزمين برچيد ولي نظام جمهوري وي نيز در سال 1987 با کودتاي نورمحمد ترکي که از عمال حزب دمکراتيک خلق افغانستان بود، از بين رفت.

حضور استعمار روسيه تا مرحله اشغال کامل نظامي افغانستان از همين زمان شروع شد و بالاخره در سال 1992 حضور نيروهاي شوروي در خاک اين کشور به پايان رسيد و سرزمين اسلامي افغانستان آزاد شد.

افغانستان تنها چند ماه رنگ صلح و آرامش را به خود ديد، زيرا از آن زمان تا حمله نيروهاي آمريکاو اشغال گر، رهبران احزاب مختلف افغانستان براي بدست گيري زمام امور اين کشور با يکديگر در جنگند. نيروهاي نظامي طالبان در سال 1998 بيش از 85% خاک افغانستان را اشغال کرده اند و نيروهاي جبهه متحد اسلامي به رهبري آقاي رباني، تنها بخش کوچکي از مناطق شمال غربي اين کشور را در اختيار داشتند تا اينکه بعد از واقعه 11 سپتامبر، دولت ايالات متحده امريکا به بهانه مبارزه با تروريسم به اين کشور حمله کرده و آنرا به تصرف خود در آورد. هم اکنون در افغانستان آقاي حامد کرزاي بر اساس تصميم گيري لويي جرگه حکومت را در دست دارد.

جمهوري اسلامي افغانستان علاوه بر سازمان ملل متحد( UN ) در بانک توسعه  آسيا (ADB ) طرح کلمبو (CP )، سازمان همکاريهاي اقتصادي ( ECO )، کميسيون اقتصادي و اجتماعي سازمان ملل براي آسيا و اقيانوسيه ( ESCAP )، سازمان خواروبار و کشاورزي ملل متحد (FAO )، گروه 77 (G-77)، آژانس بين المللي انرژي اتمي (IAEA )، بانک بين المللي ترميم و توسعه (  IBRD)‌، سازمان بين المللي هواپيمايي کشور (ICAO) ، جامعه بين المللي توسعه (IDA) ، سازمان بانک توسعه اسلام (IDB)‌، صندوق بين المللي توسعه کشاورزي (IFAD)، سازمان بين المللي کار (ILO)، صندوق بين المللي پول‌(IMF)، سازمان بين المللي ارتباطات دور ماهواره اي (INTELSAT)، سازمان بين المللي مهاجرت (IOM)، اتحاديه بين المللي ارتباطات دور(IUT) ، جنبش عدم تعهد(NAM)، سازمان کنفرانس اسلام (OIC)، سازمان منع سلاح هاي شيميايي (OPWC)، کميسيون تجارت و توسعه سازمان  ملل  متحد(UNESCO)، سازمان اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي ملل متحد (UNESCO)، سازمان توسعه صنعتي ملل متحد (UNIDO)، اتحاديه جهاني پست (UPU)، فدراسيون جهاني اتحاديه هاي کارگري(WFTU)، سازمان بهداشت جهاني(WHO) عضويت دارد. همچنين افغانستان معاهدات بين المللي بيابان زدائي حراست از گونه هاي گياهي و جانوري در حال انقراض، تغيرات آب و هوايي و پاکسازي کوهها را امضا کرده است.

د) ويژگيهاي اقتصادي

اقتصاد افغانستان به عنوان يکي از فقيرترين کشورهاي جهان تنها برپايه دامپروري و کشاورزي بسيار ابتدايي استوار است. مناسبات اقتصادي اين کشور در طول دو دهه جنگ ويرانگر رکود کامل داشته و هرگز توسعه نيافته است. عمده توليدات اين کشور به صورت خانگي و غير سيستماتيک تامين مي شود و کار و سرمايه حلقه مفقوده اقتصاد اين کشور است. از سوي ديگر کمکهاي جهاني تنها بخش ناچيزي از احتياجات اوليه زندگي مردم افغانستان را تامين مي کند و هرگز موجب رشد و توسعه آن نميشود. فقر فرهنگي مردم و اعمال فشار برخي گروه هاي مافيايي در حکومت اين کشور، افغانستان را به بزرگترين توليد کننده مواد مخدر جهان تبديل کرده است. طبق گزارش سازمان بين المللي پليس جنايي (INTERPOL)، 75% ترياک مصرفي کل جهان و 80% هروئين مصرف قاره اروپا در کشور افغانستان توليد مي شود. در سال 1998 بالغ بر 4 ميليارد دلار ترياک از افغانستان به مقصد اروپا و آمريکا صادرشد. از سوي ديگر ميزان توليد ترياک در اين کشور که در سال 1999 به 4 هزارو 581 تن رسيد درسال 2000 ميلادي به علت خشکسالي و آثار مخرب آن بر کشت خشخاش به 3 هزار و 275 تن کاهش يافت.

اين در حالي است که مجموع توليد ناخالص افغانستان در سال 2000 ميلادي کمتر از 15 ميليارد دلار برآورد شده که 53% از آن را توليدات کشاورزي، 5/28% توليدات صنعتي و 5/18% فعاليتهاي خدماتي تشکيل مي دهد.

درامد سرانه ملي افغانستان درابتداي سال 2000 ميلادي کمتر از 350 دلار بود که تقريبا" 85% از مردم اين کشور زيرخط فقر زندگي مي کنند. نرخ تورم اقتصادي افغانستان نيز در انتهاي سال 1999 به بيش از 200% رسيد. از سوي ديگر افغانستان 8 ميليون نفر نيروي کار دارد که 70% از آنها در بخش کشاورزي، 10% در بخش صنعت و 20% در بخش خدمات شاغلند. نرخ بيکاري افغانستان حدود 15% برآورد مي شود.

اين کشو ظرفيت توليد 430 ميليون کيلووات ساعت انرژي الکتريکي دارد که 86/41% از آن توسط نيروگاههاي حرارتي و 14/58% ديگر توسط نيروگاههاي برق – آبي تامين مي شود.

ميزان مصرف داخلي برق در افغانستان در ابتداي سال 1999 به 510 ميليون کيلووات ساعت رسيد و اين کشور را وادار کرد تا بيش از 110ميليون کيلووات ساعت از خارج خريداري کند. افغانستان ذخاير نسبتا"‌غني از گاز طبيعي، نفت ، زغال سنگ، مس، کروميت ، تالک ، باريت ، گوگرد، قلع ، روي ، سنگ آهن ، نمک و سنگهاي قيمتي دارد ولي شعله ور شدن آتش جنگ در 20 سال گذشته مانع از بهره برداري صحيح از اين ذخاير معدني شده است.

توليد خشخاش بزرگترين بخش کشاورزي افغانستان را شامل مي شود که از شيره آن براي استحصال ترياک و ساخت ديگر مواد مخدر استفاده مي شود. از ديگر توليدات کشاورزي افغانستان مي توان به گندم، ميوه هاي باغي و بادام اشاره کرد. درگيريهاي قومي، فرار کشاورزان و از همه مهمتر خشکسالي بي سابقه 3 سال اخير سطح زيرکشت غلات افغانستان را از 4 ميليون هکتار در سال 1980 به کمتر از 120 هزارهکتار در سال 1999تنزل داد. همچنين تعداد دامهاي اين کشور درحال حاضرحدود 15 ميليون راس برآورد مي شود که حداقل 50% کمتر از تعداد احشام اين کشور در 17 سال پيش است.

افغانستان 3 واحد صنعتي نسبتا" بزرگ در زمينه توليد سيمان ، کوداوره و منسوجات دارد و بيشتر توليدات صنعتي اين کشور مربوط به واحدهاي کوچک خانگي و در زمينه توليد صابون ، ميز و صندلي ، کفش و صنايع دستي است.

اين کشور طي سال 1999 حدود 70 ميليون دلار ميوه ، صنايع دستي ، پشم ، پنبه و پوست صادر کرد. البته عمده ترين رقم صادراتي افغانستان در اين سال مربوط به ترياک بود که رقم دقيقي از ميزان صادرات آن در دست نيست. دراين سال جمهوري هاي آسياي ميانه ، پاکستان، ايران ، آلمان، هند، انگلستان ، بلژيک ، لوکزامبورگ و جمهوري چک عمده ترين شرکاي صادراتي افغانستان بودند.

افغانستان همچنين در سال 1999 حدود 200 ميليون دلار کالا وارد کرد که عمدتا"‌ شامل کالاهاي سرمايه اي، مواد غذايي، سوخت ، آرد و پوشاک بود. کشورهاي آسياي ميانه ، پاکستان ، ايران ، ژاپن ، سنگاپور، هند، کره جنوبي و آلمان در سال مذکور بزرگترين فروشندگان کالا به افغانستان بودند.

افغانستان در حال حاضر بالغ بر 6 ميليارد دلار بدهي خارجي دارد و با وضعيت اسفبار اقتصادي اين شکور بعيد به نظر مي رسد که توان بازپرداخت آن راداشته باشد. 

واحد رسمي پول افغانستان افغاني نام دارد که به يکصد پول تقسيم مي شود. هر دلار آمريکا حدودا" با 50 افغاني برابري مي کند (نرخ برابري اکتبر 2003 ميلادي) افغانستان هيچگونه درآمد جهانگردي ندارد .

ويژگيهاي اقتصادي افغانستان در آستانه سال 2000 ميلادي

ارزش تجارت افغانستان با شرکاي عمده تجاري (سال 1997)

برحسب ميليون دلار امريکا

تعداد بازديد:2423 آخرين تغييرات:86/12/02

نظرات

نظر شما:

نوع مبادله	شريک نخست	ارزش	شريک مبادله	ارزش دوم	شريک سوم مبادله	ارزش مبادله	ارزش کل مبادله
صادرات	پاکستان	30	ترکمنستان	5	لبنان	4	53
واردات	پاکستان	21	ترکيه	20

نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر